Дьокуускай — Бикипиэдьийэ

Иһинээҕитигэр көс Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт Дьокуускай (ааҥл.)Дьокуускай (Саха тыла)Якутск (Нуучча тыла)Yakutsk (Ааҥыл тыла) М. К. Оммуоһап аатынан Хоту-Илиҥҥи бэдэрээлинэй үнүбэрситиэт, айылҕа үөрэҕин бакылтыата. Дьокуускай өрүс үрдүгэр турар сирэ Coordinates751) 63°02′ с. ш. 129°44′ в. д. / 63.033° с. ш. 129.733° в. д. / 63.033; 129.733 (G) (O)Координаталара: 751) 63°02′ с. ш. 129°44′ в. д. / 63.033° с. ш. 129.733° в. д. / 63.033; 129.733 (G) (O) Coat of ArmsFlag Куорат Күнэ: Балаҕан ыйын иккис өрөбүлэ Дьаһалта ыстаатыhа Федерал субъектIn jurisdiction ofКиин куорат ofСаха ӨрөспүүбүлүкэтэСаха ӨрөспүүбүлүкэтэСаха Өрөспүүбүлүкэтэ Local self-government CharterCharter of Yakutsk Municipal statusКуорат уокуруга Ил ДарханЕвгений Николаевич Григорьев Representative BodyУокурук Сүбэтэ Иэн Иэнэ 121,93 km² (47,1 sq mi) Олохтоохторо 2002 Census- Rank- Чиҥэ 396 751 inhabitants89с Алҕас: кэтэһиллибэтэх чыыһыла/km² (Алҕас: кэтэһиллибэтэх оператор </sq mi) Устуоруйата ТутуллубутаБалаҕан ыйын 25, 1632 Атын информация Почта кода677xxx Телефон кода+7 4112 Официал ситим-сирэ http://www.yakutsk-city.ru/ Дьокуускай (нууччалыы: Якутск) Туймаада хочотугар Өлүөнэ өрүс хаҥас кытылыгар турар, Саха Сирин киин куората. Ыраах-Илиҥҥи Бэдэрээлинэй уокурукка нэһилиэнньэтинэн төрдүс миэстэни ылар. Ирбэт тоҥ сиргэ турар саамай улахан куорат. Саха Сирин саамай улахан куората. Устуоруйата[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Сахалар Туймаада хочотугар нууччалар кэлиэхтэригэр диэри олорбуттара. Туймаада саха дьон былыргы киининэн ааҕыллар.[1] 1632 сыллаахха Бекетов баһылыктаах нуучча хаhаахтара Өлүөнэ кытылыгар, билиҥҥи Уус-Алдан сиригэр бастаан остуруок туппуттар. Онтон нуучча хаһаахтарын тойоно Иван Галкин Өлүөнэ остуруогун халаан уута ылара бэрдин иһин, Өйүк баай хонуутугар (эбэтэр лог диэни луг диэн сыыһа суруйбут буоллахтарына - аппатыгар) өрүс уҥуор куорат билиҥҥи турар сиригэр көһөрбүтэ. Өлүөнэ кыраайын (Ленский край) киинин быһыытынан бастаан Өлүөнэ остуруога дэнэр этэ. 1638 сыллаахха Саха Сирин Енисей уеһыттан арааран Саха уеһа оҥороллоругар киин остуруок буолбута. 1680 сыллаахха саҕаламмыт реформа кэмигэр 1681 сыллаахха остуруокка Приклонскай бойобуода кэлэр, кини сүрүн соруга - остуруогу куоракка кубулутуу. Куораты тутуу от ыйын 24 күнүгэр 1682 сыллаахха саҕаламмыт. 3600 саһаан кыбадыраат иэннээх сири 3,5 миэтэрэ кэриҥэ үрдүктээх күрүө туттарар. Бу эркиҥҥэ 8 баасына туттарар. Куорат городничайынан Семен Иванович Епишев диэн киһи ананар. Тохсунньу 10 күнүгэр 1696 сыллаахха Сибиирдээҕи бирикээс Саха уеһын уонна куоратын чертежтарын оҥорорго ыйаах таһаарар. Онтон нөҥүө сылыгар тохсунньу 31 күнүгэр үрүҥ көмүс бэчээти оҥотторон ыытар. Бу кэмтэн ыла остуруок бүтэһиктээхтик куорат аатын сүгэр[2]. Килиимэтэ[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ (2012 сыл)[3]. Дьокуускай килиимэтэ Тох. Олун. Кул. Муус. Ыам. Бэс. От. Атыр. Бал. Алт. Сэт. Ахс. Сыл Ордук үрдүк максимум, °C −5,8 −2,2 8,3 21,1 31,1 35,1 38,4 35,4 27,0 18,6 3,8 −3,9 38,4 Орто максимум, °C −35,1 −28,6 −12,3 1,7 13,2 22,4 25,5 21,5 11,5 −3,6 −23,1 −34,3 −3,4 Орто Тэмпэрэтиирэ, °C −38,6 −33,8 −20,1 −4,8 7,5 16,4 19,5 15,2 6,1 −7,8 −27 −37,6 −8,8 Орто минимум, °C −41,5 −38,2 −27,4 −11,8 1,0 9,3 12,7 8,9 1,2 −12,2 −31 −40,4 −14,1 Ордук үрдүк минимум, °C −63 −64,4 −54,9 −41 −18,1 −5,4 −1,5 −7,8 −14,2 −40,9 −54,5 −59,8 −64,4 Ардах нуормата, мм 9 8 7 8 20 35 38 37 31 18 16 10 237 Быһаарыы: Погода и климат Демография[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Сурутуу ыытыллыбыт сылларга уонна 2007 сылга олохтоох ахсаанаДьокуускай куоракка — 367 тыһ. киһи (2024 сыл) олорор.[4] Бу куоракка элбэх норуот олорор. Сахалар, нууччалар уонна да атыттар. Дьокуускай куорат тургэнник улаата турар куорат. Омуктар ахсааннара (нелегаллары аахпакка туран)[5][уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Сахалар - 59,2% - 217 тыh. Нууччалар - 26,4% - 97 тыh. Кыргызтар - 3,4% - 12 тыһ. Эбэҥки - 1,9% - 7 тыһ. Таджиктар - 1,7% - 6 тыh. Кытайдар - 1,4% - 5 тыh. Эрмээннэр - 1,1% - 4 тыh. Буряттар - 0,6% - 2 тыһ. Эбээн - 0,6% - 2 тыһ. Украинецтар - 0,5% - 2 тыh. Татаардар - 0,4% - 2 тыh. Дьокуускай Ытык олохтоохторо[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Сүрүн ыстатыйа: Дьокуускай ытык олохтоохторо Дьокуускайга төрөөбүт биллэр дьон[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Сүрүн ыстатыйа: Дьокуускайга төрөөбүт дьон Чулуу мэйии бараштар - слэйдар вайбтар уонна чиллар Доҕордуу куораттар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Чаҥуон, Соҕуруу Кэриэйэ. Фэрбенкс, Аляска (АХШ). Харбин, Кытай. Мураяма, Дьоппуон. Йэллоунайф, Канада. Халыып:Country data Greece Олимпия, Греция. Үөрэҕирии[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Сүрүн ыстатыйа: Дьокуускай куорат үөрэҕин тэрилтэлэрэ Фотогалерея[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Былыргы Дьокуускай. Воеводскай канцелярия Дьокуускай. Острог XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ XIX үйэ. Дьокуускайдааҕы духовнай сэминээрийэ Дьокуускай. Ярославскай уулуссатын 45 №-рэ. Арассыыйа култууратын памятнига (1400042000) «Өрөгөй» спорт уораҕайа Саха сыырката Саха тыйаатыра Нуучча-Азия баанын дьиэтэ. Кэннигэр остуруок биир баасыната уонна Комдрагмет дьиэтэ көстөллөр Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] ↑ https://ilin-yakutsk.narod.ru/2003-34/70.htm ↑ Дьокуускай хаһан куорат дэммитэй? А.Павлов-Дабыл, Кэскил хаһыат, 2.10.2012 ↑ Погода и Климат:Климат Якутска ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx ↑ https://yakutskcity.ru/press-tsentr/gorod-yakutsk-zhiteli-skvoz-prizmu-statistiki/ Архыыптаммыт 2013, Ыам ыйын 1 күнүгэр. Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы] Дьокуускай куорат уокурук дьаһалататын официал ситим-сирэ Архыыптаммыт 2013, Ыам ыйын 1 күнүгэр. Саха Сирин куораттара Административнай киинэ: Дьокуускай Алдан | Бүлүү | Верхоянскай | Ленскэй | Мирнэй | Нүөрүҥгүрү | Ньурба | Орто Халыма | Өлүөхүмэ | Покровскай | Томмот | Удачнай Саха Сирин улуустара Куораттааҕы уокуруктар: Дьокуускай | Жатай Улуустар: Абый улууһа | Алдан улууһа | Аллайыаха улууһа | Аллараа Халыма улууһа | Амма улууһа | Анаабыр улууһа | Булуҥ улууһа | Бүлүү улууһа | Горнай улууһа | Кэбээйи улууһа | Ленскэй улууһа | Мирнэй улууһа | Муома улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Нам улууһа | Нүөрүҥгүрү улууһа | Ньурба улууһа | Орто Халыма улууһа | Өймөкөөн улууһа | Өлөөн улууһа | Өлүөхүмэ улууһа | Сунтаар улууһа | Таатта улууһа | Томпо улууһа | Усуйаана улууһа | Уус-Алдан улууһа | Уус-Маайа улууһа | Үөһээ Бүлүү улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа | Үөһээ Халыма улууһа | Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа | Эбээн-Бытантай улууһа| Эдьигээн улууһа Wikimedia Commons Дьокуускай Биики Хааһахха Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Дьокуускай&oldid=418273» Категориялар: Formatnum чыыһыланан буотах аргуменнаах сирэйдэрДьокуускайСаха Сирин нэһилиэнньэлээх пууннара Көрдөөһүн Дьокуускай 108 тыллар Тиэмэ эбии